Լավա լամպ

Փորձի մասին

Այս փորձը սովորական լավա լամպի շարժումը նմանակում է առանց էլեկտրականության կամ տաքացման։ Ջուրը և յուղը ստեղծում են առանձին շերտեր, իսկ լուծվող հաբից առաջացած գազը գունավոր ջրի կաթիլները շարժում է վերև և ներքև։

Փորձ

1. Շշի մեջ լցրեք որոշ քանակությամբ ջուր։
2. Ավելացրեք մի քանի կաթիլ սննդային գունաներկ և խառնեք։
3. Ավելացրեք ձիթայուղ՝ շշի վերևում որոշ ազատ տարածություն թողնելով։
4. Սպասեք, մինչև ջուրն ու յուղը բաժանվեն երկու շերտի։
5. Լուծվող հաբից մի կտոր գցեք շշի մեջ։
6. Դիտարկեք գունավոր կաթիլների շարժումը։
7. Շարժումը դադարելուց հետո կարող եք ավելացնել ևս մեկ փոքր կտոր։

Ինչպե՞ս է սա աշխատում

Ինչո՞ւ ջուրն ու յուղը չեն խառնվում

Ջուրն ու յուղը իրար հետ վատ խառնվող հեղուկներ են։ Բացի այդ, յուղի խտությունը ջրի խտությունից փոքր է, ուստի այն մնում է ջրի վերևում։

Սննդային գունաներկը հիմնականում խառնվում է ջրային շերտին և չի տարածվում յուղի մեջ նույն կերպ։

Խտություն

որտեղ $\rho$-ն խտությունն է, $m$-ը՝ զանգվածը, իսկ $V$-ն՝ ծավալը։ Յուղի խտությունը ջրի խտությունից փոքր է, այդ պատճառով այն մնում է վերևում։

Ի՞նչ է անում լուծվող հաբը

Երբ հաբը հասնում է ջրին, դրա բաղադրիչները լուծվում և փոխազդում են՝ առաջացնելով ածխաթթու գազ (CO₂)։

Գազի պղպջակները կպչում են գունավոր ջրի կաթիլներին և բարձրացնում դրանք յուղի միջով։ Մակերեսին հասնելուց հետո CO₂-ը հեռանում է օդ, իսկ ջրի կաթիլները կրկին իջնում են ներքև։

Այս շարունակական բարձրանալն ու իջնելը ստեղծում է լավա լամպին նմանվող շարժում։

Ի՞նչ կարելի է փորձարկել

Փորձեք ավելացնել հաբի տարբեր չափերի կտորներ և համեմատեք պղպջակների քանակն ու շարժման արագությունը։ Կարող եք նաև փորձել տարբեր սննդային գույներ՝ տարբեր «լավա լամպեր» ստանալու համար։