Փորձի մասին
«Փղի ատամի մածուկը» քիմիական փորձ է, որը ցուցադրում է ջրածնի պերօքսիդի արագ քայքայումը։ Ռեակցիայի ընթացքում արտազատվող թթվածինը կուտակվում է սպասքի լվացման հեղուկի մեջ՝ առաջացնելով մեծ քանակությամբ փրփուր։
Այս տարբերակում օգտագործվում է 10% ջրածնի պերօքսիդ։ Փորձը նախատեսված չէ առանց վերահսկողության կատարելու համար։ Օգտագործեք պաշտպանիչ ակնոց և ձեռնոցներ և մի դիպչեք առաջացած փրփուրին։
Փորձ 1 - Կատալազ
- Շիշը տեղադրեք սկուտեղի կամ տարայի մեջ։
- Շշի մեջ լցրեք ջրածնի պերօքսիդը։
- Ավելացրեք սպասքի լվացման հեղուկը։
- Ավելացրեք սննդային գունաներկը և զգուշորեն խառնեք։
- Առանձին բաժակի մեջ լցրեք տաք ջուրը։
- Ջրին ավելացրեք խմորիչը և խառնեք։
- Խմորիչի խառնուրդը լցրեք շշի մեջ և հեռացեք շշի անմիջական մոտակայքից։
- Դիտարկեք առաջացող փրփուրը։
Փորձ 2 - Կալիումի յոդիդ
Կալիումի յոդիդով տարբերակը կարող է շատ արագ և ուժեղ ընթանալ։ 10% ջրածնի պերօքսիդը կարող է վնասել մաշկն ու աչքերը, իսկ ռեակցիայի խառնուրդը և փրփուրը կարող են զգալիորեն տաքանալ։ Փորձը կատարեք միայն համապատասխան վերահսկողությամբ, պաշտպանիչ ակնոցով և ձեռնոցներով։
- Շիշը տեղադրեք սկուտեղի կամ տարայի մեջ։
- Շշի մեջ լցրեք ջրածնի պերօքսիդը։
- Ավելացրեք սպասքի լվացման հեղուկը։
- Ավելացրեք սննդային գունաներկը և զգուշորեն խառնեք։
- Միանգամից ավելացրեք կալիումի յոդիդը։
- Դիտարկեք առաջացող փրփուրը։
Ի՞նչ է տեղի ունենում
Փորձ 1 — Կատալազ
Ջրածնի պերօքսիդը քայքայվում է ջրի և թթվածնի։ Խմորիչում առկա կատալազ ֆերմենտը արագացնում է այս գործընթացը։
Արտազատվող թթվածինը հայտնվում է սպասքի լվացման հեղուկի պղպջակներում։ Այդ պատճառով փոքր քանակությամբ հեղուկից առաջանում է մեծ քանակությամբ փրփուր։
Ռեակցիան նաև էքզոթերմիկ է, այսինքն՝ էներգիայի մի մասն արտազատվում է ջերմության տեսքով։ Դրա պատճառով շիշը և փրփուրը կարող են տաքանալ։
Քիմիական ռեակցիա
Կատալազը արագացնում է ջրածնի պերօքսիդի քայքայումը ջրի և թթվածնի։
Փորձ 2 — Կալիումի յոդիդ
Կալիումի յոդիդում առկա յոդիդ իոնները նույնպես գործում են որպես կատալիզատոր՝ արագացնելով ջրածնի պերօքսիդի քայքայումը։ Կատալիզատորը մասնակցում է միջանկյալ փուլերին, սակայն ընդհանուր ռեակցիայի ընթացքում չի սպառվում։
Ընդհանուր ռեակցիան մնում է նույնը․
Անվտանգություն
- Մի կատարեք փորձը առանց պատասխանատու չափահասի կամ համապատասխան վերահսկողության։
- Կրեք պաշտպանիչ ակնոց և ձեռնոցներ։
- Խուսափեք ջրածնի պերօքսիդի՝ մաշկի և հատկապես աչքերի հետ շփումից։
- Մի դիպչեք կամ մի համտեսեք առաջացած փրփուրը։
- Փորձը կատարեք այնպիսի մակերեսի վրա, որը հեշտ է մաքրել։